سوال: جناب همتی به عنوان سوال نخست تعریف شما از اوتیسم چیست و چرا در جامعه ما نوعی واهمه از این واژه وجود دارد؟
پاسخ:ببینید اوتیسم یک اختلال فراگیر رشد است که در دوران کودکی ظاهر میشود. متأسفانه در جامعه ما یک ترس کاذب نسبت به این واژه وجود دارد اما واقعیت این است که اوتیسم صرفاً یک تفاوت است. متخصصان علوم شناختی آن را طیف گستردهای از سبکهای متفاوت پردازش اطلاعات، توجه و تعامل اجتماعی میدانند. بسیاری از این افراد دارای توانمندیهای خارقالعاده در حوزههای حافظه، تحلیل، جزئینگری، ریاضیات و هنر هستند که اگر به درستی هدایت شوند خدمات شایستهای به علم و هنر خواهند کرد.
سوال: نشانههایی که والدین باید به آن توجه کنند تا در زمان طلایی نسبت به شناسایی اقدام کنند چیست؟
پاسخ: این کودکان معمولا نقص مداومی در ارتباطات کلامی، غیرکلامی و تعاملات اجتماعی دارند مثلا تمایلی به بازیهای گروهی ندارند یا در حفظ روابط دچار چالشاند. رفتارهای تکراری و کلیشهای مثل چرخیدن دور خود یا اصرار شدید بر یکنواختی عادات روزمره نیز دیده میشود. نکته مهم این است که این اختلال در آزمایشهای غربالگری دوران بارداری قابل شناسایی نیست و تشخیص آن کاملا بر اساس ملاکهای رفتاری (مانند آنچه در DSM-5 ذکر شده) است.
سوال: آمارهای مربوط به شیوع این اختلال و تفاوت جنسیتی در آن به چه صورت است؟
پاسخ:طبق رفرنسهای معتبر آمار ابتلای پسران حدود ۴ تا ۵ برابر بیشتر از دختران است اما نکته ظریف اینجاست که دختران مبتلا معمولا با شدت بیشتری از اختلال رشد ذهنی مواجه هستند. آمار کلی نیز حدود یک در ۵۰۰۰ کودک گزارش شده است.
سوال: بسیاری از خانوادهها تلاش میکنند فرزندشان را تغییر دهند تا شبیه دیگران شود. نگاه تخصصی شما به این موضوع چیست؟
پاسخ:این نکته بسیار کلیدی است. آنچه نیاز به اصلاح دارد، تغییر فرد نیست، چون اساساً تغییر بسیار سخت و یا اصولاً مقدور نیست، بلکه تغییر در ساختارها و نگرشهای اجتماعی است. ما نباید به دنبال این باشیم که کودک اوتیسم را مجبور کنیم شبیه دیگران رفتار کند. در واقع رسالت ما و معلمان عزیز این است که محیط یادگیری را انعطافپذیر و حامی تفاوتها کنیم. یعنی آن چیزی که امروزه در دنیا به عنوان آموزش فراگیر بحث می شود. آموزش فراگیر یک شعار نیست، یک ضرورت اخلاقی است یعنی ایجاد محیطی بدون قضاوت و برچسب تا کودک با سرعت و سبک خودش رشد کند.
سوال: وضعیت فضای آموزشی و مدارس تخصصی اوتیسم در استان ایلام چگونه است؟
پاسخ: ما در سطح استان ۱۸ مدرسه استثنایی داریم که دانشآموزان با نیازهای ویژه در آنها تحصیل میکنند. اما به طور تخصصی در شهر ایلام، در حال حاضر یک مدرسه اوتیسم فعال داریم و خبر خوش اینکه مدرسه تخصصی جدید اوتیسم ایلام در حال ساخت است و انشاءالله در مهرماه ۱۴۰۵ افتتاح خواهد شد. در حال حاضر حدود ۲۰ دانشآموز در طیف اتیسم در شهر ایلام به صورت کاملاً تخصصی زیر نظر مربیان در حال آموزش هستند. و در شهرستان ها نیز در مدارس استثنایی خدمات آموزشی و توانبخشی دریافت می کنند.
سوال: تکلیف دانشآموزانی که در سطح خفیفتر این طیف هستند (سطح ۱) چیست؟
پاسخ: دانشآموزان سطح یک که از نظر هوشی و گفتاری وضعیت خوبی دارند، میتوانند در مدارس عادی ادامه تحصیل دهند. البته این عزیزان معمولا در تعاملات اجتماعی گوشهگیر هستند و ممکن است معلمان آنها را به عنوان دانشآموز ساکت بشناسند رسالت آموزش فراگیر اینجاست که این دانشآموزان را در سیستم عادی حمایت کند تا دچار انزوا نشوند.
همتی در پایان خاطرنشان کرد: هفته جهانی اوتیسم زمان شکستن زنجیرهای ترس با همدلی و همکاری نهادهای آموزشی، توانبخشی و رسانهها است. همه ما مسئولیم تا بستری فراهم کنیم که این افراد، فراتر از تفاوت، زندگی شایستهای را تجربه کنند.
